4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m. 10/4-f: İş veya Meslek Ahlakına Aykırı Faaliyet Nedeniyle Teklif Değerlendirme Dışı Bırakılabilir mi?
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun (“Kanun”) “İhaleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10. Maddesinin 4. fıkrasında tekliflerin değerlendirme dışı bırakılmasına ilişkin haller düzenlenmiştir. Anılan fıkranın f bendi “İhale tarihinden önceki beş yıl içinde, ihaleyi yapan idareye yaptığı işler sırasında iş veya meslek ahlakına aykırı faaliyetlerde bulunduğu bu idare tarafından ispat edilen.” düzenlemesini içermektedir. Buna göre idare tarafından, isteklinin ihale tarihinden önceki 5 yıl içerisinde ihaleyi yapan idareye yaptığı işler sırasında iş veya meslek ahlakına aykırı faaliyetlerde bulunduğu ispat edilirse teklifi değerlendirme dışı bırakılacaktır.
Danıştay ve Kamu İhale Kurulu’nun emsal kararları doğrultusunda, idarelerin bu hükme dayanarak teklifleri değerlendirme dışı bırakabilmesi için birtakım şartların oluşması gerekmektedir. İşbu blog yazımızda bu şartlar değerlendirilecektir.
İş ve Meslek Ahlakına Aykırı Davranışlar Nedeniyle Tekliflerin Değerlendirme Dışı Bırakılabilmesi İçin Şartlar Nelerdir? Beş Yıllık Süre, İspat Yükü ve İdarenin Takdir Sınırları
İdareler tarafından Kanun’un 10/4-f hükmü kapsamında tekliflerin değerlendirme dışı bırakılabilmesi için 3 şart gerekmektedir[1]:
Katılım sağlanan ihale ile daha önce yapılan ve/veya yapılmakta olan işin aynı idareye ait olması gerekir[2].
Aykırı yapıldığı iddia edilen faaliyetin ihale tarihinden geriye doğru en fazla 5 yıl içerisinde ve işin ifası sırasında yapılmış olması gerekir.
Aykırı olduğu iddia edilen faaliyetin iş veya meslek ahlakına aykırı olması ve idare tarafından bunun somut olarak ortaya konulması gerekir.[3] Ancak idarenin ispatı bakımından belirli bir şekil koşulu da aranmamaktadır.[4]
İdareler tarafından bu 3 şart sağlandığı takdirde isteklilerin teklifleri değerlendirme dışı bırakılacaktır. Teklif sahibinin iş ortaklığı olması ve idarenin yaptığı tespitlerin iş ortaklığından yalnızca bir şirkete ilişkin olması halinde dahi, iş ortaklığına tek bir istekli muamelesi yapıldığından, iş ortaklığının teklifi de değerlendirme dışı bırakılacaktır.[5]
Hangi Davranışlar İş ve Meslek Ahlakına Aykırı Sayılmaktadır?
Kanun koyucu, iş ve meslek ahlakına aykırı hareketleri saymamış olup, idarelere takdir yetkisi tanımıştır.
Kamu İhale Kurulu’nun 29.07.2026 tarih ve 2026/UH.I-1975 sayılı kararında daha önce yapılan yemek hizmeti ihalesinde, hizmete sunulan tepsi, tabak, çatal, kaşık v.b. malzemelerin temiz olmaması, yemek miktarının sipariş miktarından az yapılması, yemek içeriğinin idarenin onayı olmadan değiştirilmesi, yemek servisinin teknik şartnamede belirtilen saatlerden geç olarak başlaması, yemeklerden yabancı madde (kurt, kıl, sinek, plastik madde, v.b.) çıkması, servise sunulan ürünlerde son kullanma tarihi geçmiş malzemeler olması, servise sunulan yemeklerde et miktarının teknik şartnamenin eki olan gramaj listesinde belirtilen miktardan az olması gibi haller nedeni ile yükleniciye ihale aşamasında düzenlenen tutanaklar ve kesilen idari para cezaları başka bir ihalede isteklinin teklifinin 10/4-f hükmü kapsamında değerlendirme dışı bırakılması için yeterli görülmüştür.
Okul yapım işine ait başka bir ihalede ise okul binasında daha sonradan teknik rapor ile kusur tespit edilmesi başka bir ihalede isteklinin teklifinin 10/4-f hükmü kapsamında değerlendirme dışı bırakılması için yeterli görülmüştür.
Yine emsal kararlarda; malzemelerin şartname kalitesine uymadığı, bozuk veya tadı bozuk ürünlerin sunulduğu, yüklenici personelinin uygunsuz davrandığı bazı durumların da başka bir ihalede isteklinin teklifinin 10/4-f hükmü kapsamında değerlendirme dışı bırakılması için kullanıldığı görülmektedir.
Görüldüğü üzere, iş ve meslek ahlakına aykırı davranışlar her somut olayda ayrıca değerlendirilmektedir.
Sonuç
Sonuç olarak, idarelerin, ihale tarihinden önceki beş yıl içinde, ihaleyi yapan idareye yaptığı işler sırasında iş veya meslek ahlakına aykırı faaliyetlerde bulunduğu bu idare tarafından ispat edilen isteklinin teklifini değerlendirme dışı bırakabilmesi için belirli şartların birlikte gerçekleşmesi ve iş veya meslek ahlakına aykırı faaliyetin ortaya konulması gerekmektedir. Hangi davranışların bu hüküm kapsamında değerlendirileceği her somut olay bakımından değişkenlik göstermektedir.
Av. Bensu BAHADIR
[1] Danıştay 13. Dairesi’nin 16.06.2025 tarih ve 2025/1365 E., 2025/2290 K. sayılı kararında: “Buna göre, herhangi bir ihaleye teklif veren isteklilerin ihaleyi yapan idareye ihale tarihinden önceki beş yıl içinde yaptıkları işler sırasında iş veya meslek ahlakına aykırı faaliyetlerde bulunduklarından bahisle ihale dışı bırakılabilmeleri için bazı koşulların birlikte mevcut olması gerekir. Bu koşullardan birincisi, katılım sağlanan ihale ile daha önce yapılan ve/veya yapılmakta olan işin aynı idareye ait olması gereğidir. İkincisi, aykırı yapıldığı iddia edilen faaliyetin ihale tarihinden geriye doğru en fazla beş yıl içerisinde ve işin ifası sırasında yapılmış olmasıdır. Üçüncüsü, aykırı nitelikteki faaliyetlerin idare tarafından ispat edilmiş olmasıdır. Bütün bu üç koşulun yanında, aykırı olduğu iddia edilen faaliyetin iş veya meslek ahlakına aykırı nitelikte olması da gerekir. Dolayısıyla idareye düşen ispat külfeti, yalnızca maddi olarak birtakım aykırı faaliyetlerin gerçekleştirildiğine yönelik bilgi veya belgelerin işlem veya dava dosyasına sunulmasıyla yerine getirilememekte, bilgi veya belgeleriyle ortaya koyulan faaliyetlerin 4734 sayılı Kanun'un 10. Maddesi anlamında iş veya meslek ahlakına aykırı nitelikte olması da gerekmektedir. İş veya meslek ahlakına aykırı niteliğin her somut olayda dikkate alınması ve iddia edilen faaliyetlerin maddi vakıalarla eşleştirilerek iş veya meslek ahlakına aykırılığın somutlaştırılması gerekir.” denilerek idarenin somutlaştırma yükümlülüğünün sınırları çizilmiştir.
[2] Kamu İhale Kurulu’nun 27.10.2015 tarih ve 2015/MK-457 sayılı kararında: “Bu durumda; yukarıda aktarılan Tebliğ açıklaması uyarınca isteklinin teklifinin Kanunun 10 uncu maddenin (f) bendi uyarınca ihale dışı bırakılabilmesi, ancak ihaleyi yapan idareye yaptığı işler sırasında iş ve meslek ahlakına aykırı faaliyetlerde bulunduğunun bu idare tarafından ispat edilebilmesi halinde mümkün olabileceğinden, somut olayda, mevzuatın aradığı şekilde davacının ihaleyi yapan idareye yaptığı işler sırasında iş ve meslek ahlakına aykırı faaliyetlerde bulunduğunun bu idare tarafından ispat edilemediği, dolayısıyla davacı şirketin teklifinin 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 10/f maddesi gereğince değerlendirme dışı bırakılması üzerine yapılan itirazen şikâyet başvurusunun reddine ilişkin dava konusu kurul kararında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.” denilerek ihlalin aynı idare tarafından tespit edilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
[3] Danıştay 13. Dairesi’nin 05.10.2022 tarih ve 2018/1224 E., 2022/3494 K. sayılı kararında: “... tarih ve ... sayılı yazı ekinde yer alan teknik raporlarla okul binasındaki kusurların tespit edildiği, 4734 sayılı Kanun'un 10. maddesinin dördüncü fıkrasının (f) bendi uyarınca, isteklinin ihale tarihinden önceki beş yıl içinde ihaleyi yapan idareye yaptığı işler sırasında iş veya meslek ahlâkına aykırı faaliyetlerde bulunduğunun ihaleyi yapan idarece ispatının yeterli olduğu; bu bağlamda söz konusu işin sözleşmesine uygun olarak yerine getirilmediğinin inceleme raporları ile tespit edilerek konu hakkında teknik raporların düzenlendiği, böylece idarenin davacı şirketin değerlendirme dışı bırakılması bakımından ispat külfetini yerine getirdiği, idarenin dayandığı raporların, davacı şirketin değerlendirme dışı bırakılmasına ilişkin tesis edilen dava konusu işlem bakımından yeterli seviyede ispatını sağladığı, bu itibarla, itirazen şikâyet başvurusunun reddine ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır." denilmiştir.
[4] "İhaleyi yapan idarelerce, isteklilerin beş yıl süreyle ihale dışı bırakılabilmesi için, isteklinin idareye yaptığı işler sırasında iş ve meslek ahlakına aykırı faaliyette bulunmuş olması ve bu durumun da idare tarafından tespit edilmiş olması gerekmektedir. Öte yandan, isteklinin ihale tarihinden önceki beş yıl içinde, ihaleyi gerçekleştiren idareye yaptığı işler sırasında iş veya meslek ahlakına aykırı faaliyetlerde bulunduğunun ihaleyi yapan idarece ispatı bakımından belirli bir şekil koşulu da aranmamaktadır (Danıştay 13. Dairesi’nin 23/11/2015 tarih ve E:2015/3621, K:2015/4090 sayılı kararı)
[5] Kamu İhale Kurulu’nun 29.07.2026 tarih ve 2026/UH.I-1975 sayılı kararında iş ortaklığı tarafından verilen teklif, iş ortaklığını oluşturan şirketlerden birinin daha önce aynı idareye yaptığı işlerde iş ve meslek ahlakına aykırı davranması nedeniyle değerlendirme dışı bırakılmıştır.
Yorumlar